بوته گل رازقي پر شاخ دو برگ و نيمه بالارو است. برگهاي آن دائمي، صاف، بيضي شکل و بي کرک با گلهاي درشت، پرپر، سفيد رنگ و بسيار معطر. از نيمه ارديبهشت به بعد در طول مدت تابستان گلها مرتبا شکفته مي شوند و هر گل حدود يک هفته تا ده روز دوام دارد.
نام علمي گل رازقي که از لحاظ عطر معروفترين گلهاي کشور ما است Jasminum Sambac Sol ميباشد. از خانواده زنبق ها Oleaceae که سرزمين اصلي اش عربستان است (زنبق نام ناحيه اي است در عربستان) امروزه پرورش اين گل در منطقه وسيعي از آفريقاي شمالي گرفته تا خاور زمين و آسياي ميانه گسترده شده است. بررسيهاي دقيق آزمايشگاهي نشان داده است که مقدار عطر گل رازقي و تيره ياسها در ساعات اوليه با مداد نخستين روز شکفتن گل (حدود ساعت 8) بيشتر همه اوقات است. دانشمندان گياه شناس سه گونه متمايز از اين گل به نامهاي زير تشخيص داده اند:

1. گونه بلا: در مصر ، شبه جزيره عربستان و بنگال
2. گونه موتيا: در پنجاب هندوستا و سريلانکا
3. گونه موگرا: در هندوستان،چين،افغانستان و ايران

• چون گلهاي رازقي و ياس رازقي از گروه نباتات آهک گريز مي باشند ، خاک گلدان آنها بايد به کلي فاقد مواد آهکي بوده و حتي آبي که به آنها داده مي شود نبايد قليلئي و داراي مواد آهکي باشد. در مناطق پرورش اين گلها تناسب خاک گلدانها به قرار زير است:
• خاک برگ پوسيده درختان جنگلي (هوموس) 3 قسمت ، شن شسته شده 2 قسمت ، خاک معمولي باغچه يک قسمت.
• دفعات آبياري به مقتضاي فصل و درجه حرارت محيط فرق مي کند. در تابستان به ويژه در موسم گل دادن بايد روزي يک بار به آن آب داد. بعلاوه از موقعيکه غنچه گلها ظاهر مي شود حتما بايد به پاي بوته کود داد.
• بهترين کود طبيعي که باغبانان باتجربه مصرف مي کنند ، شيره کود گوسفندي است و طرز تهيه آن بدين طريق است که 2 الي 3 سوپخوري شيره کود را پس از به هم زدن به پاي هر گلدان مي ريزند.
• در محلهايي که تهيه کود طبيعي دشوار است ، مصرف کود شيميايي مخلوط سولفات آمونيم و فسفات آمونيم به نسبت ترتيب سه و يک و بقدر يک قاشق غذا خوري در هر دو هفته از اواسط بهار به بعد توصيه مي شود.
• علاقمندان پرورش اين گلها در تهران و شهرستانهاي مرکزي مي توانند براي خنثي کردن اثرات زيان بخش آب و آهکي و قليايي يک قطعه زاج سياه (سولفات آهن) در کنار گلدان گذاره هنگام آبياري آب را روي آن بريزند.

 

تکثير:
گل رازقي و ياس رازقي را معمولا از طريق خوابانيدن شاخه، قلمه زدن و کشت پا جوش زياد مي کنند. ليکن ممکن است آنها را با پيوند نيز زياد کرد:

تکثير بوسيله خوابانيدن شاخه:
براي اين منظور شاخه هاي بلند يکي دو ساله قسمت پايين بوته را در اواسط فصل بهار درون جعبه چوبي يا گلدان محتوي شن شسته نرم مي خوابانند. بطوريکه سرشاخه ها با دو سه جوانه از خاک بيرون باشد.
با انجام آبياري مرتب پس از چندي از ساقه هاي درون شن ريشه هاي تازه مي رويند. شش هفته بعد هنگاميکه ريشه ها رشد کافي يافتند بايد شاخه ها را از زير گلدان بريده و نهالهاي جوان ريشه دار را درون گلدانهاي حاوي خاک مناسب که قبلا ذکر شده بکارند تا بوته هاي مستقلي بوجود آيند.
معمولا جهت تسريع عمل ريشه دادن ، قبل از خوابانيدن ساقه کمي از پوست شاخه را در درون جعبه يا گلدان قرار ميگيرد با چاقو برش مي دهند.
بايد دانست که چون خوابانيدن شاخه ها در سطح خاک جعبه يا گلدان فقط در مورد شاخه هاي زيرين امکان پذير است و شاخه هاي فوقاني را نمي توان بعلت خطر شکستن بسطح زمين رسانيد لذا بدين جهت ممکن است گلدانهاي سبک و کوچکتري تهيه نموده شاخه هاي جوان بالاي بوته را از سوراخ زير گلدان کرد و درون آن مقداري شن شسته ريخت و گلدانهاي هوائي روي شاخه ها روي شاخه ها را بوسيله قيم در هوا نگهداشت يا روي طاقچه ديوار قرار داد.
پس از ريشه دادن با ترتيبي که ذکر شد آنها را به گلدانهاي جداگانه منتقل نمود. ذکر اين نکته نيز لازم است که چون بر اثر قطع يکباره شاخه هاي ريشه دار بيم خشک شدن گياه ميرود بهتر است بريدن شاخه ها بتدريج صورت پذيرد.
بدين ترتيب که پس از حصول اطمينان از رويش ريشه کافي ابتدا از زيرگلدان بااندازه يک سوم قطر شاخه را بريد و پس از يک هفته برش قبلي را تا دو سوم قطر شاخه عميق تر کرد و سرانجام هفته بعد شاخه را از زير گلدان بکلي قطع کرد و درون گلدان هاي جداگانه کاشت.(اين عمل را در اصطلاح باغباني از شير گرفتن نهالهاي جوان مي نامند).

تکثير با قلمه:
قلمه ها را بايد در بهار قبل از باز شدن چشمها و رويش جوانه ها از شاخه هاي قوي يکي دو ساله که گل داشتند ، انتخاب نمود و آنها را به مدت يک هفته درون گوني کنفي يا پارچه کرباس بپيچيد و با پاشيدن آب پارچه را مرطوب نگهداشت. در پايان هفته آنها را به قلمه هاي کوجک تقسيم کرد بطوريکه هر قلمه 3 الي 4 چشم داشته باشد ، سپس قلمه ها را درون گلدانهاي حاوي شن شسته کاشت و منتظر شد تا بعد از 5 الي 6 هفته که قلمه ها ريشه کافي دادند آنها را به گلدانهاي اصلي که تناسب خاک آن قبلا ذکر شده است انتقال داد.

تکثير از راه پيوند:
گل رازقي و ياس رازقي را مي توان بوسيله پيوند روي ياس سفيد(چمپا) نيز زياد کرد. در بهار پيوند شکمي يا مجاورتي مناسب است و در پاييز پيوند شکافي رجحان دارد. حسن اين طريق تکثير آن است که چون ياس سفيد را مي توان تقريبا در هر نوع آب و خاک عمل آورد و نظير گلهاي رازقي و ياس رازقي به خاک هوموسي اراضي جنگيلي احتياج ندارد و با پيوند آنها روي پايه ياس مي توان از زحمت تهيه خاک هوموس رهائي يافت و از يافت و از دادن آب قليايي نيز نگران نشد.

 

عطر گيري:
در کشورهايي که کاشت گل رازقي و گونه هاي مختلف ياس در سطح وسيع و هواي آزاد متداول است ، صنعت عطرگيري فعالت گسترده اي دارد. بنا به مندرجات آمار بين المللي، توليد عطر گلهاي تيره ياس در سال 1972 در کشورهاي مختلف به قرار زير بوده است:
مصر 3500 کيلوگرم الجزاير 600 کيلوگرم
مغرب 2000 کيلوگرم فرانسه 600 کيلوگرم
ايتاليا 1800 کيلوگرم اسپانيا 450 کيلوگرم
اتحاد جماهير شوروي و چين (که توليد قابل ملاحضه و نامعلومي داشته اند) در کشور چين اين گلها را بيشتر براي معطر ساختن چاي و تهيه عطري کشت مي کنند.
کارخانجات عمده عطرکشي در حومه شهر بزرگ کانتون متمرکز است. در هندوستان براي استخراج عطر رازقي گلبرگها را پرپر کرده،روي دانه هاي کنجد مي ريزند. سپس با عصاره گرفتن روغن کنجدهاي معطر عطر مطلوب را بدست مي آورند. در صنعت پيشرفته امروزي عطر رازقي را از طريق خيساندن گلبرگها در اتر نفت Etheropetrol يا بنزن Benzene استخراج مينمايند. (نبايد بنزن ياروغن متعارف اشتباه شود. بنزن با فرمول شيميايي C6 H6 آبگونه فرار و بي رنگي است که قطران با قير ذغال سنگ بدست مي آيد و در لباس شوئي براي زدودن لکه هاي چربي و رنگ سازي مصرف مي شود) عطر رازقي گرانبهاترين عطر طبيعي است و گفته مي شود که تهيه آن بصورت ساخت صنعتي امکان ندارد.